Σάββατο, 24 Φεβρουαρίου 2018

Ο πολίτης Πολιτικά Γ.1 (µετάφραση Στέλιος Δηµόπουλος) 1274b.32 Τῷ περὶ πολιτείας Aριστοτέλη.

Ο πολίτης Πολιτικά Γ.1 (µετάφραση Στέλιος Δηµόπουλος) 1274b.32 Τῷ περὶ πολιτείας

Για κάποιον που ερευνά συστηµατικά τα πολιτεύµατα, δηλαδή ποια είναι η ουσία κάθε πολιτεύµατος και ποια τα χαρακτηριστικά του, σχεδόν το πρώτο ζητούµενο είναι να καταλάβει τι είναι τέλος πάντων η πόλη. Ο λόγος είναι ότι σήµερα υπάρχουν διαφορές απόψεων πάνω στο θέµα αυτό, καθώς άλλοι λένε, για µια ορισµένη πράξη, ότι την έκανε η πόλη, ενώ άλλοι ότι δεν την έκανε η πόλη, αλλά οι ολιγαρχικοί άρχοντες ή ο τύραννος. Και ακόµη, βλέπουµε ότι κάθε δραστηριότητα του πολιτικού και του νοµοθέτη αφορά την πόλη, και ότι το πολίτευµα δεν είναι παρά ο τρόπος οργάνωσης αυτών που ζουν στην πόλη. Ωστόσο, επειδή η πόλη είναι κάτι σύνθετο –όπως και κάθε άλλη ολότητα που αποτελείται από πολλά µέρη– είναι φανερό ότι στον πολίτη είναι που πρέπει πρώτα να στρέψουµε την έρευνά µας, αφού η πόλη δεν είναι παρά ένα πλήθος από πολίτες. Οφείλουµε λοιπόν να εξετάσουµε ποιον πρέπει να ονοµάζουµε πολίτη και ποιος είναι ο πολίτης. Και αυτό γιατί συχνά υπάρχει διχογνωµία σχετικά µε την έννοια του πολίτη, και δεν συµφωνούν όλοι στο ποιος είναι πολίτης, αφού πολλές φορές συµβαίνει κάποιος που είναι πολίτης στη δηµοκρατία να µην είναι πολίτης στο ολιγαρχικό πολίτευµα. Ας αφήσουµε όµως κατά µέρος εκείνους που απέκτησαν µε τον έναν ή τον άλλο τρόπο αυτόν τον τίτλο, όπως είναι οι πολιτογραφηµένοι πολίτες.


Πολίτης δεν είναι κάποιος επειδή ζει σ’ έναν τόπο (διότι και οι µέτοικοι και οι δούλοι κατοικούν στον ίδιο τόπο µε τους πολίτες, αλλά δεν είναι πολίτες). Και δεν είναι πολίτες ούτε όσοι έχουν πολιτικά δικαιώµατα και µπορούν να χρησιµοποιούν τα δικαστήρια ως ενάγοντες και εναγόµενοι· (αυτό εξάλλου συµβαίνει και µε εκείνους των οποίων οι πόλεις έχουν συνάψει εµπορικές συµφωνίες, [αφού και αυτοί µπορούν να χρησιµοποιούν τα δικαστήρια ως διάδικοι] – σε πολλά µέρη, 228 µάλιστα, οι µέτοικοι δεν έχουν πλήρως ούτε αυτά τα δικαιώµατα, αλλά είναι υποχρεωµένοι να βρουν προστάτη, ώστε να µετέχουν, µε κάποιον τρόπο, έστω όχι ολοκληρωµένα, σε µια τέτοια κοινωνία). Το ίδιο επίσης συµβαίνει και µε τα παιδιά, που λόγω ηλικίας δεν έχουν γραφτεί ακόµη στους καταλόγους των δηµοτών, αλλά και µε τους γέροντες, που έχουν απαλλαχτεί από τα πολιτικά τους καθήκοντα· πρέπει δηλαδή και γι’ αυτούς να πούµε ότι είναι κατά κάποιον τρόπο πολίτες, όχι όµως απόλυτα, αλλά µε την προσθήκη των όρων «ανήλικοι» για τα παιδιά και «υπερήλικοι» για τους γέροντες, ή µε κάποιον άλλο παρόµοιο χαρακτηρισµό· (δεν υπάρχει καµία διαφορά, αφού το νόηµα είναι φανερό).
Εµείς, πάντως, ζητούµε να ορίσουµε τον πολίτη στην ολοκληρωµένη του µορφή, που δεν έχει κάποια νοµική εκκρεµότητα που να χρειάζεται τακτοποίηση ‒επειδή τέτοια ζητήµατα µπορεί να εµφανίζονται, και να αντιµετωπίζονται, σε περιπτώσεις πολιτών που έχουν στερηθεί τα πολιτικά τους δικαιώµατα καθώς και σε περιπτώσεις εξορίστων. Έτσι λοιπόν, πολίτης, µε την ακριβή έννοια της λέξης, ορίζεται κάποιος όχι µε άλλο κριτήριο παρά µε τη συµµετοχή του στη δικαστική και την πολιτική εξουσία. Άλλες εξουσίες είναι καθορισµένες ως προς το χρόνο που διαρκούν, έτσι που µερικές δεν επιτρέπεται µε κανέναν τρόπο να τις αναλάβει το ίδιο πρόσωπο δύο φορές, ή επιτρέπεται να τις αναλάβει, αλλά µετά από ένα ορισµένο χρονικό διάστηµα. Άλλες, πάλι, δεν έχουν χρονικό όριο, όπως λόγου χάρη η εξουσία του δικαστή και του µέλους της εκκλησίας του δήµου. Μπορεί, βέβαια, κάποιος να ισχυριστεί ότι πρόσωπα σαν αυτά δεν είναι άρχοντες, και ότι η συµµετοχή τους σ’ αυτούς τους θεσµούς δεν συνιστά άσκηση εξουσίας –αν και είναι αστείο το να αρνείται κανείς την ύπαρξη εξουσίας σε όσους κατέχουν ανώτατα αξιώµατα.
Ωστόσο, δεν υπάρχει καµία διαφορά, και η διαφορά βρίσκεται µόνο στο όνοµα· δεν υπάρχει δηλαδή για το δικαστή και για το µέλος της εκκλησίας του δήµου µία κοινή ονοµασία που να περιγράφει και τις δύο αυτές ιδιότητες.
Έτσι, ας χρησιµοποιήσουµε, για τις ανάγκες του ορισµού, το χαρακτηρισµό «αόριστη αρχή». Πολίτες λοιπόν θεωρούµε αυτούς που µετέχουν στην «αόριστη αρχή». Ένας τέτοιος πάνω κάτω ορισµός θα µπορούσε να έχει την καλύτερη εφαρµογή σε όλους όσοι αποκαλούνται πολίτες. Δεν πρέπει, εντούτοις, να διαφεύγει την προσοχή µας ότι τα πράγµατα των οποίων οι προϋποθέσεις είναι διαφορετικού είδους ‒και από τα οποία το ένα έρχεται πρώτο, το άλλο δεύτερο, και ακολουθούν και άλλα‒ ή δεν έχουν τίποτα το κοινό µεταξύ τους όσο είναι αυτά που είναι, ή έχουν στον ελάχιστο βαθµό. Έτσι, βλέπουµε ότι τα πολιτεύµατα διαφέρουν µεταξύ τους ως προς το είδος, και ότι άλλα από αυτά έπονται, ενώ άλλα προηγούνται, αφού τα ανεπαρκή και παρεκβατικά πολιτεύµατα ακολουθούν κατ’ ανάγκην τα ορθά· (αργότερα θα γίνει φανερό το πώς εννοούµε τα παρεκβατικά). Κατά συνέπειαν, η έννοια του πολίτη είναι αναγκαστικά διαφορετική σε κάθε πολίτευµα, και γι’ αυτό ο ορισµός που δώσαµε ισχύει κατεξοχήν για τον πολίτη στο δηµοκρατικό πολίτευµα, ενώ στα άλλα πολιτεύµατα ενδέχεται να ισχύει, όχι όµως κατ’ ανάγκην. Ο λόγος είναι ότι σε µερικά πολιτεύµατα δεν υπάρχει δήµος, και δεν συγκαλείται εκκλησία του δήµου αλλά έκτακτες συνελεύσεις˙ οι δίκες, µάλιστα, γίνονται από φορείς διαφορετικών αξιωµάτων, όπως συµβαίνει για παράδειγµα στη Σπάρτη, όπου διαφορετικός κάθε φορά έφορος δικάζει τις υποθέσεις συµβολαίων, τα µέλη της γερουσίας δικάζουν τις υποθέσεις ανθρωποκτονιών, και ίσως κάποια άλλη αρχή άλλου είδους υποθέσεις. Το ίδιο γίνεται και στην Καρχηδόνα, όπου κάποιες αρχές εκδικάζουν όλες τις υποθέσεις. 229 Τώρα όµως ο ορισµός του πολίτη χρειάζεται αναθεώρηση. Διότι στα άλλα πολιτεύµατα µέλος της εκκλησίας του δήµου και δικαστής δεν είναι ο «αόριστος άρχοντας», αλλά ο ορισµένος σύµφωνα µε την αρχή που αναλαµβάνει. Σε όλους ή σε µερικούς από αυτούς τους άρχοντες δίνεται το δικαίωµα να είναι βουλευτές και δικαστές ή για όλα ή για ορισµένα µόνο ζητήµατα. Από τα παραπάνω λοιπόν γίνεται φανερό ποιος είναι ο πολίτης· όποιος έχει σε µια πόλη τη δυνατότητα να µετέχει στη βουλευτική και στη δικαστική εξουσία, αυτός θεωρούµε ότι είναι πολίτης αυτής της πόλης, και ως πόλη ορίζουµε απλώς το πλήθος των πολιτών που είναι ικανό να εξασφαλίσει αυτάρκεια για τη ζωή του

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου