Κυριακή, 3 Ιανουαρίου 2021

Τα κάλαντα των Φώτων και η ιστορία του εθίμου του κοτομαζέματος από τον κ. Γιώργο Κουκουράκη.


 Σήμερα το πρωί συναντήθηκα με τον κ. Γιώργο Κουκουράκη και μέσα σε μια κουβέντα περίπου δύο ωρών ξετυλίχθηκε η διάσωση και η διάδοση του εθίμου του κοτομαζέματος όπως και των καλάντων των Φώτων, το οποίο να σημειώσουμε είναι καθαρά ένα Καρυστινό έθιμο που μεταδόθηκε  από γενιά σε γενιά. 

Επειδή ακριβώς ήταν μια προφορική παράδοση, έπρεπε να ενωθούν τα κομμάτια έτσι ώστε να υπάρξει με την μορφή που τα ακούμε χρόνια τώρα.





https://www.facebook.com/100010657002638/videos/pcb.551942331837662/551894335175795/  Στον σύνδεσμο μπορείτε να δείτε τα κάλαντα από το 2018 .

Τα κάλαντα των Φώτων -στίχοι.

Σήμερα είναι του Φωτού 

πααγιάζουν οι παπάδες

και μες τα σπίτια μπαίνουνε 

και λεν τον Ιορδάνη

βοήθεια να έχουμε 

τον Μέγα Ιωάννη.

Μέλι και γάλα στο γυαλό

ναρθούν τα καικάκια

ναρθεί και μένα ο γιόκας μου

με τα παλικαράκια.

Το βλέπεις κείνο το βουνό

που βασιλεύει τ'άστρο

εκεί κοιμάται ο γιόκας μου 

μες το μεγάλο κάστρο.

Ποιος είναι ο άξιος και καλός

να πα να τον ξυπνήσει,

Εγώ είμαι άξιος και καλός

να πάω να τον ξυπνήσω

μον θέλω μήλα δώδεκα

κιδώνια δέκα πέντε

και ένα κλωνάρι βασιλικό

να πάω να τον ξυπνήσω

Και πήγα και τον ξύπνησα

στα γόνατα την είχε

στα χείλη την εφίλαγε 

και στο καμπανοφρύδι.

Κυρά ψιλή κυρά λιγνή

κυρά καμπανοφρύδα

κυρά μου τα παιδάκια σου

ο Θιός να σας χαρίσει

Να τα παντρέψεις με το καλό

και με ταπεινωφροσύνη.

Τα λούζεις τα χτενίζεις 

και στο σχολιό τα στέλνεις

και κει τα δέρνει ο δάσκαλος

με μια χρυσή βεργούλα

τα δέρνει και η δασκάλισα

μ' ένα κλωνάρι μόσχο.

Παιδιά μου πούνε τα γράμματα

παιδιά μου πούνε ο νους σας.

Τα γράμματα είναι στο χαρτί

κι ο νους μας στις κοπέλες.

Πέρα τα πέρα αντίπερα

πέρα στις μαυρομάτες

που κοσκινίζουν τα φλουριά

και δρυμονίζουν τ'  άστρα

κι από τα δρυμονίσματα

κέραστα παλικάρια.

Κέραστα αφέντη κέραστα

να πούμε και του χρόνου

του χρόνου και τ΄αντίχρονου

σαν τούτες τις ημέρες.

Νάστε καλά να χαίρεστε

με μόσχους και κανέλες.

Η δώστε μας τον κόκορα

η δώστε μας την κότα

η δώστε ένα κοτόπουλο

να πάμε σ' άλλη πόρτα,

γιατί εδώ δεν ήρθαμε 

να φάμε και να πιούμε

μόνο σας αγαπούσαμε

κι ήρθαμε να τα πούμε.

Το τελευταίο Σάββατο

πάντοτε του Γενάρη

είναι το κοτοφάγωμα 

και πάρτε το χαμπάρι.

Οι τελευταίες στροφές ήταν προσαρμοσμένες στο κάθε νοικοκυριό ξεχωριστά. Για παράδειγμα αν είχε κόρες το νοικοκυριό έλεγαν,

 Αν έχεις κόρη όμορφη

να βγει να μας κεράσει

να ευχηθούμε όλοι μαζί

να ζήσει να γεράσει.

Μαν' είναι η κόρη άσχημη

βάλτηνε στο ζεμπίλι 

και κρέμασε τηνε ψηλά

να μην τηνεφάνε οι ψύλλοι.

------------------------------------------------

Αν υπήρχε γιος πάλι,


Αν έχεις γιο στα γράμματα

η γιο εις το ψαλτίρι

να τον αξιώσει ο θεός

να βάλει πετραχήλι.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Από το 2020 στο Γηροκομείο Καρύστου




Η ιστορία μας ξεκινά το μακρινό 1967 όταν δειλά δειλά ξεκίνησε η αναβίωση του εθίμου στις 5 Γενάρη. Στην αρχή ήταν μόνο επισκέψεις ανάμεσα σε συγγενικά σπίτια αλλά όταν τα μηχανάκια μπήκαν στην ζωή τους, ο κύκλος μεγάλωσε τόσο όσο τα "έλεγαν" όσο και όσων δέχονταν τις επισκέψεις και άνοιγαν τα σπίτια τους για τα κάλαντα.

Από τους πρώτους που συμμετείχαν σε εκείνη την παρέα, ήταν ο Γιώργος Κουκουράκης, ο Κώστας Βερούχης, ο Ντίνος ο Λουκάς, ο Σταμάτης ο Καρυστινάκης, ο Γιώργος Λεπουραίος  και άλλοι. Επισκέφθηκαν περισσότερα σπίτια και μάζεψαν περισσότερες κότες. 

Τα χρόνια περνούσαν αλλά το έθιμο το κρατούσαν πάση θυσία. Ακόμα και όταν ήταν φαντάρος το 1970-1973, πάντα κατάφερνε να είναι εδώ. Τα μηχανάκια αντικαταστάθηκαν από μεγαλύτερες μηχανές, από αυτοκίνητα, ακόμα και το λεωφορείο μπήκε κάποτε στην υπηρεσία συλλογής των πτηνών. Όλονύχτιες προσπάθειες , παράωρα ξυπνήματα που κατέληγαν σε γλέντια, κεράσματα και αστεία που οδηγούσαν σε ένα γλέντι όπου όλοι όσοι είχαν προσφέρει μπορούσαν να πάρουν μέρος.

Κάθε χρόνος και άλλο μαγαζί, μέχρι που η συμμετοχή έγινε μεγάλη και το κοτοφάγωμα γινόταν σε 2 διαφορετικά Σάββατα στον Πλάτανο στον Αετό, το μεγαλύτερο μέχρι τότε κατάστημα. 'Αλλες ταβέρνες που το φιλοξένησαν ήταν στου Καρυστινάκη στους Μύλους, στου Κουρκουμπίνα στο Νικάσι, με το ρεύμα να συνδέεται μόλις το 1977, στα Πηγαδάκια στου Μαθιού και αλλού. Σε εκείνα τα γλέντια όπως είπαμε, μπορούσε να πάρει μέρος μόνο ο προσφέρων με την οικογένεια η τους φίλους του. Όπως έλεγαν και στην τελευταία στροφή

"Μόνο αν έχεις πρόσκληση

μπορείς ναρθείς μαζί μας

να φας από τις κότες μας

να πιεις απ΄το κρασί μας"


Ενδιαφέρουσες σημειώσεις που δείχνουν και την αλλαγή μέσα στα χρόνια της αντίληψης του έχουμε για τα πράγματα, είναι ότι στα πρώτα χρόνια , τις κότες τις έπαιρναν μαζί τους στον χορό, ενώ αργότερα με την παρέμβαση των οικολόγων, αυτό σταμάτησε.

Τα χρόνια πέρασαν και φτάνουμε το 2000 όπου έγινε η σύσταση του Συλλόγου Καστέλλο Ρόσσο.

Το έθιμο έγινε ο κύριος μοχλός του Συλλόγου και το κοτοφάγωμα άρχισε να γίνεται στην Φαντασία. Με τα έσοδα χρηματοδοτήθηκαν πολλά έργα στον Γραμπιά όπως η επισκευή του Δημοτικού Σχολείου, έγιναν βρύσες, ηλεκτροφωτισμοί, πλατείες κλπ. Μετά λίγα χρόνια από  την σύσταση του Συλλόγου καθιερώθηκε και η γιορτή Μούρου. Τα πρώτα χρόνια γινόταν στην Αγία Τριάδα στο Νικάσι, ενώ αργότερα, στο Δημοτικό Σχολείο στον Γραμπιά.

Για χρόνια θεωρούμε δεδομένο ότι θα ακούσουμε τα κάλαντα των Φώτων στην αγορά και ανεβάζουμε τα βίντεο από τα κινητά. Δεν βρήκα όμως κάτι στο you tube  και θα παρακαλούσα αν κάποιος τα έχει και μπορεί να τα ανεβάσει εκεί ας το κάνει.

Θεωρούμε δεδομένα πολλά πράγματα όμως ο καιρός περνά και για μερικούς ανθρώπους δεν ισχύει το "Ουδείς αναντικατάστατος" . Η προσφορά του κ.Κουκουράκη είναι μεγάλη και του χρωστάμε πάρα πολλά . Ήταν ο  άνθρωπος που για πρώτη φορά κάλεσε τον Νέστορα Μάτσα το 1977 και μετά από αυτό ακολούθησαν και άλλες παρουσιάσεις και καταγραφές των πολιτιστικών στοιχείων της περιοχής μας.

Χρόνια πολλά και ελπίζω να βρεθούν νέοι άνθρωποι να συνεχίσουν τα έθιμα του τόπου μας .






Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ για τα Αιολικά Πάρκα στην Κύμη και την Κεντρική Εύβοια 4/5/2020

  ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΔΟΥΚΑΣ ΣΟΥΦΛΕΡΗΣ · ΔΕΥΤΕΡΑ, 4 ΜΑΪΟΥ 2020 · ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΑΣΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΥΜΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΥΜ...